Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi hakkında yeni açıklamalarda bulundu.
TVNET canlı yayınında konuşan Bakan Göktaş, sistemin mevzuat çalışmalarının neredeyse tamamlandığını ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin yeniden açılmasının ardından düzenlemenin yasalaştırılmasının hedeflendiğini söyledi.
Yeni sosyal destek modeliyle düşük gelirli hanelerin gelirinin belirli bir seviyeye tamamlanması planlanıyor. Sistem yalnızca nakit destek sağlamakla sınırlı olmayacak; çalışabilecek durumda olan vatandaşların istihdama yönlendirilmesi de modelin önemli bir parçasını oluşturacak.
Bakan Göktaş Vatandaşlık Maaşı İçin Ne Dedi?
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi’nin uzun süredir Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın başkanlığında yürütülen toplantılarla hazırlandığını belirtti.
Bakan Göktaş, sistemin her hanenin ihtiyacına göre özel olarak şekillendirileceğini, düşük gelirli ailelerin gelirinin tamamlanacağını ve çalışabilecek kişilerin istihdama kazandırılacağını ifade etti.
Göktaş, mevzuat çalışmalarının neredeyse tamamlandığını ve Meclis yeniden açıldığında takvime göre kanuni düzenlemenin geçirilmesinin hedeflendiğini açıkladı.
Bu açıklama, GETAD sisteminin hazırlık aşamasından yasama sürecine geçmeye hazırlandığını gösteriyor. Bununla birlikte düzenlemenin Meclise sunulacağı kesin gün, başvuruların başlayacağı tarih ve ilk ödemelerin ne zaman yapılacağı henüz açıklanmış değil.
GETAD Nedir?
GETAD’ın açılımı Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi olarak ifade ediliyor.
Kamuoyunda vatandaşlık maaşı olarak anılan sistem, belirli bir gelir seviyesinin altında kalan haneleri desteklemeyi amaçlıyor.
Modelde her vatandaşa aynı miktarda ödeme yapılması yerine;
- Hanedeki toplam gelir,
- Hanede yaşayan kişi sayısı,
- Ailenin temel ihtiyaçları,
- Çalışan ve çalışmayan kişi sayısı,
- Bölgesel yaşam maliyetleri,
- Mevcut sosyal yardımlar
gibi kriterlerin birlikte değerlendirilmesi bekleniyor.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, sistemin belirli bir eşik gelirin altında kalan aileleri destekleyeceğini ve istihdam piyasasından caydırıcı olmayacak biçimde hazırlanacağını açıklamıştı.
Vatandaşlık Maaşı Nasıl Hesaplanacak?
Sistemin kesin hesaplama yöntemi henüz açıklanmadı. Ancak temel yaklaşımın, hanedeki kişi başına düşen gelir ile belirlenecek eşik gelir arasındaki farkın tamamlanmasına dayanması bekleniyor.
Örneğin kişi başına gelir sınırının aylık 10 bin lira olarak belirlendiğini varsayalım.
Üç kişilik bir hanenin toplam aylık geliri 24 bin lira ise kişi başına düşen gelir 8 bin lira olur. Eşik gelirle mevcut gelir arasında kişi başına 2 bin lira fark bulunur.
Bu örnekte haneye toplam 6 bin liralık destek verilmesi gündeme gelebilir.
Ancak bu tutarlar yalnızca sistemin çalışma şeklini anlatan örnektir. Kişi başına gelir sınırı, hesaplama yöntemi ve ödeme miktarı henüz resmî olarak belirlenmemiştir.
Her Vatandaşa Maaş Bağlanacak mı?
Hayır. Vatandaşlık maaşı ifadesi, tüm vatandaşlara koşulsuz ve eşit miktarda ödeme yapılacağı anlamına gelmiyor.
GETAD kapsamında yalnızca belirlenen gelir sınırının altında kalan ve yapılacak sosyal inceleme sonucunda ihtiyaç sahibi olduğu tespit edilen hanelerin desteklenmesi planlanıyor.
Bu nedenle kişinin emekli, asgari ücretli veya işsiz olması tek başına ödeme alacağı anlamına gelmeyebilir.
Değerlendirmede şu bilgiler dikkate alınabilir:
- Hanenin toplam düzenli geliri,
- Emekli veya çalışan sayısı,
- Taşınır ve taşınmaz mal varlığı,
- Kira geliri,
- Araç sahipliği,
- Çocuk sayısı,
- Engelli veya bakıma muhtaç birey bulunması,
- Hanenin mevcut sosyal yardım durumu.
Kesin kriterler kanuni düzenleme ve uygulama yönetmeliği yayımlandığında belli olacak.
Emekliler Vatandaşlık Maaşı Alabilecek mi?
Bakan Göktaş’ın açıklamasında tüm emeklilere aynı miktarda bir ödeme yapılacağı belirtilmedi.
Ancak düşük aylık alan ve hanedeki kişi başına düşen geliri belirlenecek sınırın altında kalan emeklilerin sistem kapsamına alınması bekleniyor.
Bir emeklinin destek alıp alamayacağı değerlendirilirken yalnızca kendi aylığına değil, aynı hanede yaşayan kişilerin gelirlerine de bakılabilir.
Örneğin düşük aylık alan ancak hanesinde yüksek gelirli çalışanlar bulunan bir emekli ile tek başına yaşayan ve başka geliri bulunmayan bir emeklinin durumu farklı değerlendirilebilir.
GETAD’ın başta emekliler olmak üzere gelir seviyesi düşük toplum kesimlerinin desteklenmesi amacıyla hazırlandığı TBMM görüşmelerinde de dile getirildi.
Asgari Ücretliler Destekten Yararlanabilecek mi?
Asgari ücretle çalışanların sistemden yararlanabilmesi için hanenin toplam gelirinin belirlenecek eşik tutarın altında kalması bekleniyor.
Özellikle;
- Tek maaşla geçinen,
- Çocuk sayısı fazla olan,
- Yüksek kira ödeyen,
- Hanesinde engelli veya bakıma muhtaç kişi bulunan,
- Kişi başına geliri düşük kalan
ailelerin desteklenmesi gündeme gelebilir.
Asgari ücretle çalışmak başvuruya engel olmayabilir. Ancak bütün asgari ücretlilere otomatik olarak ödeme yapılacağına ilişkin resmî bir açıklama bulunmuyor.
İşsizler Vatandaşlık Maaşı Alabilecek mi?
Düzenli geliri bulunmayan ve sosyal inceleme sonucunda ihtiyaç sahibi olduğu belirlenen işsiz vatandaşların da GETAD kapsamına alınması bekleniyor.
Bununla birlikte sistemin istihdam odaklı olarak uygulanması planlanıyor. Çalışabilecek durumda olan kişiler yalnızca sosyal yardım ödemesi almakla kalmayacak, aynı zamanda iş gücü piyasasına yönlendirilecek.
İŞKUR üzerinden;
- Açık iş ilanlarına yönlendirme,
- Mesleki eğitim,
- İşbaşı eğitim programları,
- Meslek edindirme kursları,
- Özel sektör iş fırsatları
sunulabilir.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz da modelin sosyal yardım verirken çalışma hayatından uzaklaştırıcı olmayacağını belirtmişti.
Sosyal Yardım Alanlara Devlet İş Bulacak mı?
Bakan Göktaş, yeni sistemin iki temel hedef üzerine kurulacağını açıkladı:
- Geliri yetersiz hanelere gelir desteği sağlanması,
- Çalışabilecek durumda olan vatandaşlara iş bulunması.
Bu nedenle GETAD’ın yalnızca ödeme yapan klasik bir sosyal yardım programı olmayacağı belirtiliyor.
Çalışabilecek kişilerin İŞKUR ile eşleştirilerek istihdama yönlendirilmesi, ailelerin uzun vadede kendi düzenli gelirlerini elde etmelerinin sağlanması planlanıyor.
Ancak yönlendirilen işi kabul etmeyen kişinin yardımının kesilip kesilmeyeceği veya hangi durumların istisna sayılacağı henüz açıklanmadı.
Vatandaşlık Maaşı Başvuruları Başladı mı?
Hayır. Vatandaşlık maaşı veya GETAD için henüz resmî bir başvuru ekranı açılmadı.
Bakan Göktaş’ın açıklamasında da başvuruların başladığına ilişkin bir ifade bulunmuyor. Açıklamada mevzuat çalışmalarının neredeyse tamamlandığı ve düzenlemenin Meclis yeniden açıldığında yasalaştırılmasının hedeflendiği belirtildi.
Bu nedenle sosyal medyada paylaşılan;
- “Başvurular başladı”,
- “e-Devlet ekranı açıldı”,
- “Ekim ayında maaş bağlanacak”,
- “Başvuran herkese ödeme yapılacak”
şeklindeki iddialara temkinli yaklaşılması gerekiyor.
Resmî başvuru duyurusu yapılmadan kişisel bilgi, banka bilgisi veya e-Devlet şifresi isteyen sayfalara kesinlikle bilgi verilmemeli.
Başvurular Ekim Ayında mı Başlayacak?
Türkiye Büyük Millet Meclisinin yeni yasama döneminin açılmasının ardından düzenlemenin Meclis takvimine göre kanunlaştırılması hedefleniyor.
Ancak Bakan Göktaş, başvuruların kesin olarak ekim ayında başlayacağını söylemedi. Meclis süreci, kanunun kabul edilmesi, Resmî Gazete’de yayımlanması ve uygulama yönetmeliğinin hazırlanması gibi aşamalar başvuru tarihini etkileyebilir.
Bu nedenle başvuruların ekim ayından hemen sonra başlayacağı kesinleşmiş bir bilgi değildir.
Resmî takvim şu aşamalardan oluşabilir:
- Kanun teklifinin TBMM’ye sunulması,
- Komisyon görüşmelerinin yapılması,
- Genel Kurulda kabul edilmesi,
- Düzenlemenin Resmî Gazete’de yayımlanması,
- Uygulama yönetmeliğinin hazırlanması,
- Pilot illerin ve şartların açıklanması,
- Başvuru ekranının açılması,
- Hane incelemelerinin yapılması,
- Ödemelerin başlatılması.
Sistem Önce Pilot İllerde Uygulanacak
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ve Bakan Göktaş tarafından daha önce yapılan açıklamalarda GETAD’ın 2026 yılında bazı illerde pilot olarak uygulanmasının planlandığı belirtildi.
Sistemin pilot uygulamalardan alınacak sonuçların ardından 2027 yılında Türkiye genelinde yaygınlaştırılması hedefleniyor.
Hangi illerin pilot uygulamaya dahil edileceği ise henüz açıklanmadı.
Bu nedenle düzenlemenin yasalaşmasının ardından başvuruların ilk aşamada yalnızca seçilecek illerde alınması mümkün olabilir.
Vatandaşlık Maaşı Ne Zaman Ödenecek?
İlk ödemenin hangi tarihte yapılacağı belli değil.
Ödemelerin başlayabilmesi için;
- Kanuni düzenlemenin tamamlanması,
- Gelir sınırının belirlenmesi,
- Bütçe kaynağının oluşturulması,
- Başvuruların alınması,
- Hanelerin gelir incelemesinin yapılması,
- Hak sahiplerinin belirlenmesi
gerekiyor.
2026 yılında pilot uygulamaya geçilmesi planlanmakla birlikte ödemelerin yapılacağı ay açıklanmadı.
Başvurular e-Devlet Üzerinden mi Alınacak?
Başvuru yöntemine ilişkin resmî duyuru henüz yayımlanmadı.
Başvuruların e-Devlet üzerinden alınması güçlü bir ihtimal olsa da şu aşamada kesinleşmiş değil.
Mevcut sosyal yardım başvurularının önemli bölümü;
- e-Devlet,
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı,
- Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları
üzerinden gerçekleştiriliyor.
GETAD başvurularının da bu kanallardan biri veya birkaçı üzerinden alınması beklenebilir. Kesin yöntem Bakanlık tarafından yayımlanacak başvuru kılavuzuyla açıklanacak.
Vatandaşlık Maaşı Başvuru Şartları Neler Olacak?
Kesin şartlar henüz açıklanmadı. Bununla birlikte sistemin yapısı dikkate alındığında aşağıdaki kriterlerin değerlendirilmesi bekleniyor:
- Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak,
- Türkiye’de ikamet etmek,
- Hanedeki kişi başına gelirin belirlenen sınırın altında bulunması,
- Gelir ve mal varlığı incelemesinden geçmek,
- İhtiyaç sahibi olduğunun tespit edilmesi,
- Başvuruda doğru ve eksiksiz bilgi vermek,
- Gelir değişikliklerini ilgili kurumlara bildirmek.
Çalışan, emekli veya sosyal yardım alan kişilerin başvurusu otomatik olarak reddedilmeyebilir. Belirleyici unsurun hanenin toplam ekonomik durumu olması bekleniyor.
Hane Geliri Nasıl Belirlenecek?
Hane geliri hesaplanırken yalnızca maaşlar dikkate alınmayabilir.
Kamu kurumlarının sistemlerinde bulunan şu bilgiler birlikte incelenebilir:
- SGK kayıtları,
- Emekli aylıkları,
- Ücret ve maaş gelirleri,
- Kira gelirleri,
- Tarımsal gelirler,
- Ev, arsa ve iş yeri kayıtları,
- Araç sahipliği,
- Düzenli sosyal yardımlar,
- Hanede ikamet eden kişi sayısı.
Başvuru sırasında beyan edilen bilgiler kamu sistemleri üzerinden kontrol edilebilir. Yanlış beyanda bulunanların ödemeleri kesilebilir ve yersiz yapılan ödemeler geri alınabilir.
Kira, Gıda ve Fatura Yardımı Verilecek mi?
Bakan Göktaş, her hanenin ihtiyacına özel destek modeli oluşturulacağını belirtti. Ancak tüm hak sahiplerine ayrı ayrı kira, gıda ve fatura yardımı verileceğine ilişkin kesin bir destek listesi açıklanmadı.
Yeni modelde ailelerin ihtiyaçlarına göre;
- Düzenli nakit desteği,
- Kira yardımı,
- Elektrik desteği,
- Doğal gaz desteği,
- Gıda yardımı,
- Çocuk desteği,
- Engelli ve bakım desteği
gibi farklı yardım kalemlerinin bir arada değerlendirilmesi mümkün olabilir.
Hangi desteklerin GETAD kapsamında yer alacağı uygulama esasları açıklandığında kesinlik kazanacak.
Mevcut Sosyal Yardımlar Kalkacak mı?
GETAD’ın mevcut sosyal yardım programlarının tamamının yerine geçip geçmeyeceği henüz açıklanmadı.
Türkiye’de hâlihazırda;
- Yaşlı aylığı,
- Engelli aylığı,
- Evde bakım yardımı,
- Elektrik tüketim desteği,
- Doğal gaz desteği,
- Şartlı eğitim yardımı,
- Şartlı sağlık yardımı,
- Eşi vefat eden kadınlara yönelik yardımlar,
- Çocuk ve aile destekleri
uygulanıyor.
Yeni sistemin bu destekleri bütünleştirmesi, bazılarını koruması veya haneye özel tek bir destek modeli oluşturması mümkün olabilir.
Bakan Göktaş’ın açıklamasına göre amaç, sosyal destek kaynaklarını Türkiye genelinde daha etkili kullanmak ve her hanenin ihtiyacına uygun bir yapı kurmak.
Düzenleme Seçim Beyannamesinde Yer Almıştı
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi, 2023 seçim döneminde açıklanan sosyal politika hedefleri arasında bulunuyordu.
Bakan Göktaş da açıklamasında çalışmanın 2023 seçim programında yer aldığını ve uzun süredir ilgili kurumlarla hazırlık yapıldığını ifade etti.
Sistemin hazırlanmasında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının yanı sıra farklı bakanlıkların ve kamu kurumlarının katkı sunduğu belirtiliyor.
Vatandaşların Dikkat Etmesi Gerekenler
Vatandaşlık maaşıyla ilgili mevcut resmî tablo şu şekilde:
- Mevzuat çalışmaları neredeyse tamamlandı.
- Düzenlemenin Meclis yeniden açıldığında yasalaştırılması hedefleniyor.
- Başvuru ekranı henüz açılmadı.
- Kesin başvuru tarihi açıklanmadı.
- Ödeme miktarı açıklanmadı.
- Gelir sınırı belirlenmedi.
- Pilot iller duyurulmadı.
- Her emekli veya asgari ücretlinin otomatik ödeme alacağı açıklanmadı.
- 2026 yılında pilot uygulama yapılması planlanıyor.
- Sistemin 2027 yılında ülke geneline yayılması hedefleniyor.
Mevzuat Çalışması Son Aşamada, Başvurular Henüz Başlamadı
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş’ın son açıklamasına göre Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi’nin mevzuat çalışmaları neredeyse tamamlandı.
Yeni sistemle düşük gelirli ailelerin gelirinin belirli bir eşik seviyeye tamamlanması ve çalışabilecek kişilerin istihdama yönlendirilmesi amaçlanıyor.
Düzenlemenin Meclisin yeniden açılmasının ardından yasalaştırılması hedefleniyor. Ancak vatandaşlık maaşı başvuruları henüz başlamadı; başvuru tarihi, ödeme tutarı, gelir sınırı ve pilot iller açıklanmadı.
Başvuru ekranı ve uygulama şartları açıklandığında vatandaşların yalnızca Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, e-Devlet ve diğer resmî kurumlar tarafından yapılan duyuruları dikkate alması gerekiyor.
