Emekli, asgari ücretli, işsiz ve dar gelirli aileleri ilgilendiren yeni sosyal destek sistemi için hazırlıklar devam ediyor. Kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi, kısa adıyla GETAD, belirli bir gelir seviyesinin altında kalan hanelerin gelirini tamamlamayı amaçlıyor.
Yeni modelde yalnızca kişinin maaşına değil, hanedeki toplam gelire, ailede yaşayan kişi sayısına ve ihtiyaç durumuna bakılması bekleniyor. Belirlenecek eşik gelirin altında kalan ailelere devlet tarafından düzenli sosyal destek verilmesi planlanıyor.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, sistemin 2026 yılında bazı illerde pilot olarak uygulanacağını, 2027 yılında ise Türkiye genelinde yaygınlaştırılmasının hedeflendiğini açıklamıştı.
Vatandaşlık Maaşı Nedir?
Vatandaşlık maaşı olarak adlandırılan sistem, her vatandaşa aynı miktarda ödeme yapılması anlamına gelmiyor.
Yeni modelde hanenin toplam geliri hesaplanacak. Ailede kişi başına düşen gelir, devlet tarafından belirlenecek sınırın altında kalıyorsa aradaki farkın sosyal yardım olarak tamamlanması öngörülüyor.
Sistemin resmî adı şu şekilde açıklandı:
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi – GETAD
Modelin temel amacı, düşük gelirli ailelerin belirli bir gelir seviyesinin altında kalmasını önlemek ve sosyal yardımları hanelerin gerçek ihtiyaçlarına göre düzenlemek olacak.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından daha önce yapılan açıklamalarda da ihtiyaç sahibi vatandaşların belirli bir gelir seviyesinin altında kalmamasını sağlayacak gelir tamamlayıcı bir sistem üzerinde çalışıldığı belirtilmişti.
Kimler Vatandaşlık Maaşı Alabilecek?
Yeni destekten kimlerin yararlanacağı, pilot uygulamanın şartları ve hazırlanacak mevzuatla kesinleşecek.
Ancak sistemin özellikle şu gruplara yönelik olması bekleniyor:
- Düşük aylık alan emekliler,
- Hanedeki toplam geliri yetersiz olan asgari ücretliler,
- İşsiz vatandaşlar,
- Düzenli geliri bulunmayan aileler,
- Sosyal yardım alan ihtiyaç sahibi haneler,
- Kira ve temel giderlerini karşılamakta zorlanan aileler,
- Hanedeki kişi başına geliri belirlenecek sınırın altında kalanlar.
Asgari ücretli veya emekli olmak tek başına ödeme almak için yeterli olmayabilir. Değerlendirmenin hane geliri üzerinden yapılması bekleniyor.
Örneğin aynı maaşı alan iki emekliden biri tek başına yaşarken, diğerinin hanesinde çalışan ve düzenli gelir elde eden kişiler bulunabilir. Bu durumda iki hanenin destek miktarı veya destekten yararlanma durumu farklı olabilir.
Emeklilere Vatandaşlık Maaşı Verilecek mi?
Düşük aylık alan ve hanedeki kişi başına geliri belirlenen sınırın altında kalan emeklilerin sistemden yararlanması bekleniyor.
Ancak bütün emeklilere gelir ve mal varlığı kontrolü yapılmadan aynı miktarda ödeme verilmesi öngörülmüyor.
Emeklinin;
- Aylık geliri,
- Hanede yaşayan kişi sayısı,
- Eşinin veya diğer aile üyelerinin geliri,
- Ev veya araç sahipliği,
- Kira gideri,
- Mevcut sosyal yardımları
gibi unsurlar değerlendirmeye alınabilir.
Dolayısıyla düzenlemenin bir emekli ikramiyesi veya aylıklara yapılacak genel zam şeklinde değil, ihtiyaç sahibi hanelere yönelik sosyal destek modeli olarak uygulanması bekleniyor.
Asgari Ücretliler Destek Alabilecek mi?
Asgari ücretle çalışan vatandaşlar da hane gelirinin belirlenen eşik tutarın altında kalması halinde yeni destek sisteminden yararlanabilir.
Özellikle tek maaşla geçinen, çocuk sayısı fazla olan veya yüksek kira ödeyen ailelerin durumunun ayrıca dikkate alınması bekleniyor.
Bir kişinin asgari ücretle çalışıyor olması, hanenin bütün ihtiyaçlarını karşılayabildiği anlamına gelmeyecek. Yeni modelde toplam gelir ile hanedeki kişi sayısının birlikte değerlendirilmesi amaçlanıyor.
Örneğin dört kişilik bir ailede yalnızca bir kişi asgari ücretle çalışıyorsa kişi başına düşen gelir oldukça düşük kalabilir. Belirlenecek sınırın altında kalan bu tür ailelere gelir tamamlayıcı destek sağlanabilir.
Ödeme Nasıl Hesaplanacak?
Vatandaşlık maaşının kesin hesaplama formülü henüz açıklanmadı.
Ancak sistemin temel mantığı, hanedeki kişi başına düşen gelir ile devlet tarafından belirlenecek eşik gelir arasındaki farkın tamamlanmasına dayanıyor.
Örnek olarak üç kişilik bir aile için kişi başına gelir sınırının 10 bin lira olarak belirlendiğini düşünelim.
Hanedeki toplam aylık gelir 24 bin liraysa kişi başına düşen gelir 8 bin lira olur. Kişi başına 2 bin liralık fark bulunduğu için aileye toplam 6 bin liraya kadar gelir tamamlayıcı destek sağlanması gündeme gelebilir.
Bu hesaplama yalnızca sistemin nasıl çalışabileceğini anlatan örnektir. Kesin gelir sınırı, ödeme tutarı ve hesaplama yöntemi henüz açıklanmış değildir.
Her Aile Aynı Miktarda Ödeme Almayacak
Yeni destek sisteminde bütün vatandaşlara sabit miktarda ödeme yapılması beklenmiyor.
Ödeme miktarı şu unsurlara göre değişebilir:
- Hanedeki toplam kişi sayısı,
- Toplam aylık gelir,
- Kira gideri,
- Çocuk sayısı,
- Engelli veya bakıma muhtaç birey bulunması,
- Çalışabilecek durumda olan kişi sayısı,
- Hanenin bulunduğu şehir,
- Mevcut sosyal yardımlar,
- Taşınır ve taşınmaz mal varlığı.
Bu nedenle bir aileye yapılacak ödeme ile başka bir haneye verilecek destek aynı olmayabilir.
Geliri eşik tutara yakın olan bir aile daha düşük, geliri çok daha yetersiz olan bir aile ise daha yüksek destek alabilir.
Kira, Gıda ve Fatura Yardımı Verilecek mi?
Paylaşılan bazı haberlerde vatandaşlık maaşının kira, gıda ve fatura yardımı şeklinde verileceği belirtiliyor.
Ancak resmî açıklamalarda bütün hak sahiplerine ayrı ayrı kira, gıda ve fatura ödemesi yapılacağına ilişkin kesinleşmiş bir destek tablosu henüz yayımlanmadı.
Sistemin hanelerin ihtiyaçlarına özel destek oluşturacak şekilde hazırlanması hedefleniyor. Bu kapsamda desteklerin;
- Nakit ödeme,
- Kira desteği,
- Elektrik veya doğal gaz desteği,
- Gıda yardımı,
- Çocuklara yönelik destek,
- Bakım yardımı
gibi farklı bileşenlerden oluşması mümkün olabilir.
Hangi yardım kalemlerinin programa dâhil edileceği, pilot uygulama ve mevzuat çalışması tamamlandığında belli olacak.
Ödemeler Her Ay mı Yapılacak?
Vatandaşlık maaşının düzenli bir gelir desteği şeklinde uygulanması planlanıyor.
Ancak ödemelerin aylık mı, iki ayda bir mi veya farklı dönemlerde mi yapılacağı henüz resmen açıklanmadı.
Mevcut sosyal yardım programlarının bir bölümü aylık, bir bölümü ise belirli dönemlerde hak sahiplerinin hesaplarına yatırılıyor. GETAD kapsamında kullanılacak ödeme takvimi uygulama başladıktan sonra netleşecek.
Ailelerin gelir durumunun belirli aralıklarla yeniden incelenmesi de bekleniyor. Geliri yükselen, işe başlayan veya hanedeki kişi sayısı değişen ailelerin destek miktarı yeniden hesaplanabilir.
Çalışabilecek Vatandaşlar İŞKUR’a Yönlendirilecek
Yeni sistemin yalnızca sosyal yardım ödemesinden oluşmayacağı belirtiliyor.
Çalışabilecek durumda olan vatandaşların İŞKUR aracılığıyla istihdama yönlendirilmesi planlanıyor. Amaç, sosyal yardım alan kişilerin iş gücü piyasasından uzaklaşmasını önlemek ve düzenli gelir elde etmelerini sağlamak olacak.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, sistemin gelir seviyesi düşük aileleri desteklerken istihdam piyasasından caydırıcı olmayacağını açıklamıştı.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının TBMM’deki açıklamalarında da çalışabilir durumdaki sosyal yardım yararlanıcılarının İŞKUR üzerinden istihdam fırsatlarıyla buluşturulduğu ifade edildi.
Bu kapsamda çalışabilecek durumda olan kişilere;
- İş ilanlarına yönlendirme,
- Mesleki eğitim,
- İşbaşı eğitim programı,
- Meslek edindirme kursu,
- Kamu veya özel sektör iş fırsatı
sunulabilir.
İş Teklifini Kabul Etmeyenin Yardımı Kesilecek mi?
Sosyal yardım alan ve çalışabilecek durumda olan kişilerin uygun işlere yönlendirilmesi bekleniyor. Ancak iş teklifini reddedenlerin yardımının doğrudan kesilip kesilmeyeceğine ilişkin kesin bir madde henüz açıklanmadı.
Bu konu hazırlanacak mevzuatla netleşecek.
İş teklifinin;
- Kişinin mesleğine,
- Sağlık durumuna,
- Yaşına,
- Eğitim seviyesine,
- Yaşadığı yere,
- Ailevi sorumluluklarına
uygun olup olmadığı değerlendirilebilir.
Engelli, yaşlı, hasta veya bakım yükümlülüğü nedeniyle çalışamayacak durumda bulunan vatandaşların istihdam yükümlülüğünden ayrı değerlendirilmesi bekleniyor.
Vatandaşlık Maaşı Ne Zaman Başlayacak?
Resmî açıklamalara göre Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi’nin pilot uygulamasının 2026 yılında bazı illerde başlatılması planlanıyor.
Sistemin 2027 yılında Türkiye geneline yayılması hedefleniyor.
Pilot uygulamanın başlatılacağı iller henüz açıklanmadı.
Bu nedenle vatandaşlık maaşının ekim ayında bütün Türkiye’de başlayacağı veya ödemelerin kısa süre içinde herkese yapılacağı yönündeki bilgiler kesinleşmiş değildir.
Uygulama takviminin şu aşamalardan oluşması bekleniyor:
- Gelir kriterlerinin belirlenmesi,
- Mevzuat çalışmasının tamamlanması,
- Pilot illerin açıklanması,
- Başvuruların alınması,
- Hane gelirlerinin incelenmesi,
- Pilot ödemelerin başlatılması,
- Sonuçların değerlendirilmesi,
- Sistemin ülke genelinde uygulanması.
Başvurular Başladı mı?
Vatandaşlık maaşı için henüz resmî bir başvuru ekranı açılmadı.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının güncel hizmetleri arasında GETAD veya vatandaşlık maaşı adıyla aktif bir başvuru hizmeti bulunmuyor.
Bu nedenle vatandaşların sosyal medyada paylaşılan başvuru bağlantılarına ve kişisel bilgi isteyen sayfalara karşı dikkatli olması gerekiyor.
Başvuru ekranı açıldığında işlemlerin;
- e-Devlet,
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı,
- Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları
üzerinden yapılması mümkün olabilir.
Kesin başvuru yöntemi resmî duyuruyla açıklanacak.
Başvuru Şartları Neler Olacak?
Kesin şartlar henüz yayımlanmadı. Ancak mevcut sosyal yardım uygulamaları ve GETAD’ın açıklanan yapısı dikkate alındığında şu kriterlerin değerlendirilmesi bekleniyor:
- Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak,
- Türkiye’de ikamet etmek,
- Hanedeki kişi başına gelirin belirlenen sınırın altında olması,
- Gelir ve mal varlığı incelemesinden geçmek,
- Sosyal yardım ihtiyacının tespit edilmesi,
- Başvuruda verilen bilgilerin doğru olması,
- Gelir değişikliklerini ilgili kurumlara bildirmek.
Ailede çalışan kişi bulunması başvuruyu otomatik olarak engellemeyebilir. Asıl belirleyici unsurun toplam hane geliri ve kişi başına düşen tutar olması bekleniyor.
Hane Geliri Nasıl Tespit Edilecek?
Değerlendirme sırasında yalnızca maaş bordrosuna bakılmayabilir.
Hanenin ekonomik durumunun belirlenmesi için şu bilgiler incelenebilir:
- SGK kayıtları,
- Emekli aylıkları,
- Düzenli ücret gelirleri,
- Kira gelirleri,
- Tarımsal gelirler,
- Taşınmaz kayıtları,
- Araç sahipliği,
- Banka ve sosyal yardım kayıtları,
- Hanede yaşayan kişi sayısı.
Başvuruda bulunan kişilerin gelir ve mal varlığı bilgileri kamu kurumlarının sistemleri üzerinden kontrol edilebilir.
Yanlış veya eksik beyanda bulunanların ödemeleri durdurulabilir ve yapılan fazla ödemeler geri istenebilir.
Mevcut Sosyal Yardımlar Devam Edecek mi?
GETAD’ın mevcut sosyal yardımların tamamının yerine geçip geçmeyeceği henüz belli değil.
Türkiye’de hâlihazırda;
- Evde bakım yardımı,
- Engelli aylığı,
- Yaşlı aylığı,
- Doğal gaz tüketim desteği,
- Elektrik tüketim desteği,
- Şartlı eğitim yardımı,
- Şartlı sağlık yardımı,
- Doğum yardımı,
- Eşi vefat etmiş kadınlara yönelik yardımlar
gibi farklı destek programları uygulanıyor.
Yeni sistemin bu destekleri tek çatı altında toplaması, bazılarını koruması veya hanelere özel birleşik ödeme modeli oluşturması mümkün olabilir.
Kesin uygulama yöntemi, kanuni düzenleme ve yönetmelikler yayımlandığında belli olacak.
Düzenleme Seçim Beyannamesinde Yer Almıştı
Gelir tamamlayıcı aile desteği modeli 2023 seçim döneminde kamuoyuna açıklanan sosyal politika hedefleri arasında yer almıştı.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının 2023 yılında yaptığı açıklamalarda, ihtiyaç sahibi vatandaşların belirli bir gelir seviyesinin altında kalmasını önleyecek bir destek sistemi oluşturulacağı ifade edilmişti.
2025 yılı sonunda yapılan bütçe görüşmelerinde ise GETAD’ın 2026 yılında pilot olarak uygulanacağı ve 2027 yılında ülke geneline yayılacağı açıklandı.
Vatandaşların Dikkat Etmesi Gerekenler
Yeni sosyal destekle ilgili henüz ödeme miktarı ve başvuru tarihi açıklanmadığı için vatandaşların şu noktalara dikkat etmesi gerekiyor:
- Başvuru ekranı henüz açılmadı.
- Ödeme tutarı kesinleşmedi.
- Bütün emeklilere ödeme yapılacağı açıklanmadı.
- Bütün asgari ücretlilerin otomatik olarak yararlanacağı kesinleşmedi.
- Pilot iller açıklanmadı.
- Kira, gıda ve fatura yardımlarının kapsamı netleşmedi.
- Başvuruların e-Devlet üzerinden yapılacağı resmen duyurulmadı.
- 2026 yılında pilot uygulama, 2027 yılında ülke genelinde uygulama hedefleniyor.
Resmî açıklama yapılmadan kimlik, banka veya e-Devlet şifresi isteyen bağlantılara bilgi verilmemelidir.
Geliri Düşük Hanelere Tamamlayıcı Destek Planlanıyor
Emekli, asgari ücretli, işsiz ve dar gelirli aileleri ilgilendiren Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi için çalışmalar devam ediyor.
Yeni modelde hanelerin gelirinin belirlenecek eşik seviyeye tamamlanması ve çalışabilecek kişilerin İŞKUR aracılığıyla istihdama yönlendirilmesi planlanıyor.
Sistemin 2026 yılında belirli illerde pilot olarak başlatılması, 2027 yılında ise ülke geneline yayılması hedefleniyor. Ancak ödeme miktarı, gelir sınırı, pilot iller ve başvuru tarihleri henüz açıklanmadı.
Vatandaşların başvuru işlemleri için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile e-Devlet üzerinden yapılacak resmî duyuruları takip etmesi gerekiyor.
