Dar ve orta gelirli vatandaşların barınma giderlerini azaltmaya yönelik yeni TOKİ kiralık sosyal konut modeli gündemde. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından uygulanacak sistemde vatandaşların konut satın alması gerekmeyecek. Hak sahipleri belirlenen süre boyunca sosyal konutlarda kiracı olarak yaşayabilecek.
Yeni sistemin ilk büyük uygulamasının İstanbul’da 15 bin kiralık sosyal konut üzerinden hayata geçirilmesi planlanıyor. Projenin en dikkat çekici özelliklerinden biri ise kira bedellerinin, konutların bulunduğu bölgelerdeki piyasa değerlerinin altında tutulacak olması.
Açıklanan modele göre kira sözleşmeleri 3 yıllık yapılacak. Üç yıllık kullanım süresinin ardından konutların bakım ve kontrollerinin tamamlanarak yeniden şartları karşılayan başka ihtiyaç sahibi vatandaşlara kiralanması planlanıyor.
2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program kapsamında ise İstanbul’da başlayan kiralık sosyal konut modelinin ilerleyen dönemde Türkiye genelinde yaygınlaştırılması hedefleniyor. Ancak İstanbul dışındaki illerde hangi şehirlerin kapsama alınacağı, konut sayıları ve başvuru tarihleri henüz kesinleşmiş değil.
TOKİ Kiralık Sosyal Konut Sistemi Nasıl Çalışacak?
TOKİ’nin uzun yıllardır uyguladığı sosyal konut projelerinin önemli bölümü vatandaşları uygun ödeme koşullarıyla ev sahibi yapmaya yönelikti.
Yeni sistemde ise farklı bir model uygulanacak.
Vatandaşlar konutu satın almak yerine belirlenen dönem boyunca TOKİ kiracısı olacak. Böylece özellikle konut satın alma imkânı bulunmayan ancak yüksek kira bedelleri nedeniyle barınma giderleri artan hanelere alternatif oluşturulması amaçlanıyor.
İstanbul’da ilk etapta 15 bin kiralık sosyal konut ayrılması planlanıyor.
Konutların uygun gelir ve sosyal koşulları sağlayan vatandaşlara verilmesi, kira ücretlerinin ise serbest piyasadaki benzer konutlardan daha düşük tutulması hedefleniyor.
Bu yönüyle sistem klasik TOKİ satışlarından tamamen farklı şekilde işleyecek.
TOKİ Kiralık Evleri Piyasa Kirasının Altında Olacak
Projenin vatandaşlar açısından en dikkat çekici kısmı aylık kira bedelleri.
İstanbul için açıklanan modele göre TOKİ kiralık sosyal konutlarının kira ücretlerinin bulunduğu bölgedeki piyasa rayicinin yaklaşık yarısı seviyesinde olması planlanıyor.
Örneğin bir bölgede benzer özellikteki konutların piyasa kira bedelinin 30 bin TL olduğu varsayılırsa, sosyal konut kira bedelinin yaklaşık 15 bin TL seviyesinde belirlenmesi gündeme gelebilecek.
Ancak bu yalnızca sistemin nasıl uygulanabileceğini anlatan örnek bir hesaplama.
Şu anda bütün TOKİ kiralık konutları için geçerli olacak tek ve sabit bir kira bedeli açıklanmış değil.
Kira tutarlarının konutun bulunduğu bölge, çevredeki piyasa fiyatları ve proje bazındaki değerlendirmelere göre değişiklik gösterebilmesi bekleniyor.
Bu nedenle sosyal medyada “TOKİ kiraları kesin şu kadar olacak” şeklindeki sabit fiyat paylaşımlarına temkinli yaklaşılması gerekiyor.
TOKİ Kiralık Sosyal Konutlarda Kaç Yıl Oturulacak?
Yeni sosyal konut sisteminde kiralama süresine ilişkin önemli ayrıntı da belli.
İstanbul’daki model kapsamında vatandaşlarla yapılacak kira sözleşmelerinin 3 yıllık olması planlanıyor.
Bu sistemde amaç bir konutun yıllarca aynı hanede kalması yerine, zaman içerisinde daha fazla ihtiyaç sahibi vatandaşın projeden yararlanabilmesini sağlamak.
Üç yıllık sürenin sonunda mevcut kiracının konuttan ayrılması, gerekli bakım ve denetimlerin gerçekleştirilmesi ve evin yeniden şartları karşılayan başka bir vatandaşa tahsis edilmesi öngörülüyor.
Böylece aynı kiralık sosyal konuttan yıllar içerisinde birden fazla ihtiyaç sahibi ailenin yararlanabilmesi hedefleniyor.
TOKİ Kiralık Konutlarından Kimler Yararlanabilecek?
Yeni TOKİ kiralık sosyal konut projesi özellikle dar ve orta gelirli kesimlerin desteklenmesini hedefliyor.
İstanbul için daha önce açıklanan modelde kontenjan verilmesi planlanan kesimler arasında;
- İşçiler,
- Memurlar,
- Asgari ücretle çalışanlar,
- Sosyal hak sahibi aileler,
- Genç çiftler,
- Kentsel dönüşüm kapsamında hak sahibi vatandaşlar
yer alıyor.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken önemli bir ayrıntı bulunuyor.
Bu grupların tamamına hangi oranlarda kontenjan ayrılacağı ve adaylardan hangi gelir şartlarının isteneceği henüz tüm ayrıntılarıyla kesinleşmiş değil.
Başvuru yapacak kişiler açısından gelir sınırı, ikamet şartı, hane gelirinin nasıl hesaplanacağı ve diğer özel koşullar ilgili proje için yayımlanacak resmi başvuru kılavuzuyla netleşecek.
Asgari Ücretlilere TOKİ Kiralık Ev Kontenjanı Olacak mı?
İstanbul için açıklanan ilk sistemde asgari ücretlilerin de desteklenmesi planlanan gruplar arasında bulunması dikkat çekiyor.
Bu durum özellikle yüksek kira bedellerinin gelir içindeki payının arttığı büyükşehirlerde çalışan vatandaşlar açısından önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Ancak asgari ücretli olan herkesin otomatik olarak kiralık sosyal konut hakkı kazanacağı düşünülmemeli.
Hak sahipliği belirlenirken gelir şartı, ikamet süresi, kontenjan ve projenin resmi başvuru kriterleri dikkate alınabilecek.
Bu nedenle başvurular açıldığında yayımlanacak şartların ayrıntılı şekilde incelenmesi gerekecek.
Dar Gelirlilere Yönelik Sosyal Konut Yatırımları Artacak
Yeni Orta Vadeli Program’da konut politikaları da önemli başlıklardan biri oldu.
2027-2029 dönemini kapsayan programda özellikle dar ve orta gelirli vatandaşların konuta erişimini kolaylaştırmaya yönelik sosyal konut yatırımlarının artırılması hedefleniyor.
Kaynakta yer alan bilgilere göre sosyal konut yatırımlarının yüzde 150 artırılması hedefler arasında bulunuyor.
Bu kapsamda yalnızca satılık sosyal konut üretiminin değil, kiralık sosyal konut sisteminin de büyütülmesi planlanıyor.
Dar gelirli vatandaşlar, engelliler ve yeni evlenecek gençlere yönelik sosyal konut üretiminin hızlandırılması da yeni dönemde öne çıkan hedefler arasında yer alıyor.
Kiralık TOKİ Modeli Türkiye Geneline Yayılacak mı?
TOKİ kiralık sosyal konut sistemindeki en dikkat çekici yeni gelişmelerden biri projenin yalnızca İstanbul ile sınırlı bırakılmamasının planlanması.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz tarafından 2027-2029 Orta Vadeli Programı kapsamında yapılan açıklamaya göre İstanbul’da başlatılacak kiralık sosyal konut modelinin ülke genelinde yaygınlaştırılması hedefleniyor.
Bu, ilerleyen dönemde İstanbul dışındaki şehirlerde de TOKİ kiralık sosyal konut projelerinin hayata geçirilebileceği anlamına geliyor.
Ancak şu aşamada hangi şehirlerin ilk sırada yer alacağına ilişkin kesin bir liste açıklanmadı.
Aynı şekilde İstanbul dışındaki illerde;
kaç konut yapılacağı, başvuruların ne zaman başlayacağı, kira bedellerinin ne kadar olacağı ve vatandaşlardan hangi şartların isteneceği konusunda ayrıntılı bir takvim bulunmuyor.
Dolayısıyla şu anda “81 ilde TOKİ kiralık konut başvuruları başladı” şeklinde bir durum söz konusu değil.
TOKİ Kiralık Konutlar Daha Sonra Satın Alınabilecek mi?
Yeni sistemi araştıran vatandaşların en fazla merak ettiği sorulardan biri de üç yıllık kiralama döneminin sonunda evin satın alınıp alınamayacağı.
Mevcut açıklamalara göre sistem bir kiralama modeli olarak tasarlanıyor.
Vatandaşların üç yıllık sözleşme sonunda konutun mülkiyetini kazanacağı veya ödedikleri kiraların daha sonra konut satın alma bedelinden düşüleceği yönünde resmi bir açıklama bulunmuyor.
Dolayısıyla kiralık TOKİ sosyal konutları ile satışa sunulan TOKİ sosyal konutları birbirinden ayrı iki uygulama olarak değerlendirilmeli.
Kiralık sistemde temel amaç vatandaşın konut sahibi olması değil, belirli süre boyunca daha uygun maliyetle barınmasının sağlanması.
TOKİ’nin taksitli veya peşinatlı şekilde satışa çıkardığı diğer sosyal konut projeleri ise kendi koşullarıyla devam edecek.
TOKİ Evlerinin Bakım ve Denetimini Kim Yapacak?
Kiralık sosyal konut sisteminin klasik kiralama modelinden ayrılan özelliklerinden biri konutların yönetimi.
Yeni uygulamada konutların yönetimi, bakımı ve denetiminin devlet tarafından yapılması öngörülüyor.
Üç yıllık sözleşmenin sona ermesinin ardından konutta gerekli bakım ve kontrol işlemleri gerçekleştirilecek.
Daha sonra konutun yeniden şartları karşılayan başka bir ihtiyaç sahibi vatandaşa kiralanması planlanıyor.
Bu modelle sosyal konutların uzun vadede korunması ve sürekli olarak ihtiyaç sahiplerinin kullanımına sunulması hedefleniyor.
TOKİ Kiralık Ev Başvuruları Ne Zaman Başlayacak?
Türkiye genelinde kiralık TOKİ projesine başvurmak isteyen vatandaşların en çok araştırdığı konuların başında başvuru tarihleri geliyor.
Ancak Türkiye geneline yayılması planlanan yeni kiralık sosyal konut sistemi için şu anda bütün illeri kapsayan ortak bir başvuru tarihi açıklanmış değil.
İstanbul dışındaki şehirler açısından;
hangi illerin kapsama alınacağı, il bazındaki konut sayıları, gelir şartları, ikamet kriterleri, kontenjan dağılımları ve başvuru dönemleri ilerleyen süreçte açıklanacak.
Bu nedenle vatandaşların sosyal medya üzerinden yayılan başvuru bağlantıları yerine TOKİ, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile e-Devlet üzerinden yapılacak resmi duyuruları takip etmeleri önem taşıyor.
Başvuru İçin Gelir Şartı Olacak mı?
Projenin temel hedef kitlesinin dar ve orta gelirli vatandaşlar olması nedeniyle başvurularda gelir kriterlerinin önemli bir rol oynaması bekleniyor.
Ancak uygulanacak kesin gelir üst sınırı henüz açıklanmış değil.
Aynı şekilde vatandaşların başvuracağı şehirde ne kadar süredir ikamet etmesi gerektiği, üzerine kayıtlı başka bir konut bulunmasının engel oluşturup oluşturmayacağı ve başvuru ücreti alınacaksa bunun ne kadar olacağı gibi ayrıntılar da resmi kılavuzla belli olacak.
Bu nedenle önceki TOKİ kampanyalarında kullanılan şartların yeni kiralık konut sisteminde de birebir uygulanacağını varsaymak doğru olmayacaktır.
Kiralık Sosyal Konut Modelinde Yeni Dönem
TOKİ’nin sosyal konut politikası kiralık modelle birlikte yeni bir boyuta geçiyor.
İstanbul’da 15 bin konutla başlayacak uygulamada vatandaşlara ev satışı yapılmayacak. Bunun yerine uygun şartları sağlayan kişilere piyasa rayicinin altında kira bedelleriyle sosyal konut sağlanması hedeflenecek.
Sözleşmeler üç yıllık olacak ve kullanım süresinin ardından konutlar yeniden ihtiyaç sahiplerine tahsis edilecek.
Orta Vadeli Program kapsamında modelin Türkiye geneline yayılması planlanıyor.
Ancak İstanbul dışındaki iller için başvuru takvimi ve şehir listesi henüz açıklanmadığından, vatandaşların yeni resmi duyuruları beklemesi gerekiyor.
Özellikle dar gelirli aileler, asgari ücretliler, çalışanlar, genç çiftler ve yüksek kira fiyatlarından etkilenen vatandaşlar açısından TOKİ kiralık sosyal konut projesinin önümüzdeki dönemin en çok takip edilen konut uygulamalarından biri olması bekleniyor.
