Avrupa Birliği (AB), iklim değişikliğiyle mücadele ve enerji bağımsızlığını artırma hedefleri doğrultusunda fosil yakıt kullanımını azaltmaya yönelik yeni adımlar atmaya devam ediyor. Son dönemde gündeme gelen düzenlemeler kapsamında doğalgaz kombilerinin kullanımının aşamalı olarak sona erdirilmesi hedeflenirken, bu süreçte ısı pompaları, güneş enerjisi, jeotermal sistemler ve diğer düşük karbonlu ısıtma çözümleri ön plana çıkıyor.
Ancak sosyal medyada ve bazı haberlerde yer alan "doğalgaz kombileri tek tek kaldırılıyor" veya "yasak başladı" şeklindeki ifadeler gerçeği tam olarak yansıtmıyor. Avrupa Birliği genelinde mevcut kombilerin bir gecede kaldırılması ya da vatandaşların mevcut cihazlarını hemen değiştirmesini zorunlu kılan bir karar bulunmuyor.
AB'nin hedefi, üye ülkelerin hazırlayacağı ulusal planlarla 2040 yılına kadar fosil yakıtlı kombilerin kademeli olarak kullanımının sona erdirilmesi yönünde politika geliştirmesi.
Doğalgaz kombileri gerçekten yasaklanıyor mu?
Hayır. Mevcut kombilerin hemen sökülmesini zorunlu kılan Avrupa Birliği genelinde uygulanacak bir yasak bulunmuyor.
Avrupa Birliği'nin güncellenen Binaların Enerji Performansı Direktifi (EPBD) kapsamında hedef, fosil yakıt kullanan kombilerin zaman içinde temiz enerji sistemleriyle değiştirilmesini teşvik etmek.
Direktifte yer alan hedefler doğrultusunda üye ülkeler;
- Isı pompası kullanımını artıracak,
- Yenilenebilir enerji sistemlerini yaygınlaştıracak,
- Enerji verimli binaları destekleyecek,
- Fosil yakıtlı ısıtma sistemlerinden aşamalı olarak uzaklaşacak.
2040 yılı ise bu dönüşüm için öngörülen uzun vadeli hedef olarak yer alıyor. Ancak Avrupa Komisyonu da bu tarihin doğrudan bütün vatandaşlar için bağlayıcı bir "yasak tarihi" olmadığını, üye ülkelerin ulusal dönüşüm planları hazırlayacağını belirtiyor.
2040 hedefi ne anlama geliyor?
AB'nin amacı, binalardan kaynaklanan karbon emisyonlarını azaltmak.
Bu kapsamda ülkelerin hazırlayacağı ulusal bina yenileme planlarında;
- Fosil yakıtlı kombilerin kullanımının azaltılması,
- Yeni nesil ısı pompalarının yaygınlaştırılması,
- Bölgesel ısıtma sistemlerinin geliştirilmesi,
- Güneş enerjisinden daha fazla yararlanılması,
- Enerji verimli bina dönüşümlerinin hızlandırılması
hedefleniyor.
Dolayısıyla amaç mevcut kombileri zorla sökmek değil, kullanım ömrünü tamamlayan sistemlerin yerine daha çevreci teknolojilerin tercih edilmesini sağlamak.
2025'ten itibaren hangi değişiklik başladı?
Avrupa Birliği'nin yürürlüğe giren önemli düzenlemelerinden biri, 1 Ocak 2025 itibarıyla yalnızca fosil yakıtla çalışan yeni kombilerin kurulmasına yönelik mali teşviklerin kaldırılması oldu.
Bu kapsamda birçok ülkede;
- Hibe,
- Vergi indirimi,
- Faiz desteği,
- Kamu teşvikleri
yalnızca doğalgazla çalışan yeni kombiler için uygulanmayacak.
Bunun yerine hibrit sistemler ve yenilenebilir enerjiyle çalışan çözümler desteklenecek.
Yeni binalarda farklı kurallar geliyor
AB'nin enerji dönüşüm planına göre;
- Kamuya ait yeni binalar 2028'den itibaren,
- Tüm yeni binalar ise 2030'dan itibaren
"sıfır emisyonlu bina" standartlarına uygun şekilde inşa edilmeye başlanacak.
Bu binalarda fosil yakıt kullanan klasik kombi sistemleri yerine düşük karbonlu çözümler öncelikli olacak.
Isı pompaları neden öne çıkıyor?
Avrupa Birliği'nin en çok desteklediği sistemlerin başında ısı pompaları geliyor.
Bunun başlıca nedenleri şunlar:
- Daha düşük karbon salımı,
- Elektrikle çalışması,
- Yenilenebilir enerjiyle uyumlu olması,
- Enerji verimliliğinin yüksek olması,
- Doğalgaz ithalatını azaltması.
Avrupa Komisyonu ayrıca elektrikli ısıtma sistemlerinin yaygınlaşması için vergi teşvikleri ve finansman destekleri üzerinde de çalışıyor.
Rusya-Ukrayna savaşı dönüşümü hızlandırdı
AB'nin enerji politikalarında yaşanan değişimin en önemli nedenlerinden biri Rusya-Ukrayna savaşı oldu.
Rus gazına olan bağımlılığı azaltmak isteyen Avrupa ülkeleri;
- Yenilenebilir enerji yatırımlarını artırdı,
- LNG ithalatını çeşitlendirdi,
- Elektrifikasyonu hızlandırdı,
- Isı pompası kullanımını teşvik etmeye başladı.
Enerji güvenliği ile iklim hedefleri aynı politika içinde değerlendiriliyor.
Türkiye'de doğalgaz kombileri kaldırılacak mı?
Hayır.
Haberde yer verilen düzenlemeler Avrupa Birliği ülkelerine yönelik enerji politikalarını kapsıyor.
Türkiye'de konutlarda kullanılan doğalgaz kombilerinin kaldırılmasına yönelik açıklanmış bir hükümet kararı veya yürürlüğe girmiş bir düzenleme bulunmuyor.
Dolayısıyla Avrupa Birliği'nin enerji dönüşüm hedefleri Türkiye'de doğrudan uygulanmıyor.
Mevcut kombisini kullananlar ne yapacak?
AB'deki mevcut yaklaşım, vatandaşların çalışan kombilerini hemen değiştirmesini zorunlu kılmıyor.
Bunun yerine;
- Kullanım ömrünü tamamlayan cihazların,
- Büyük tadilat yapılan binaların,
- Yeni inşa edilen yapıların
temiz enerji sistemlerine yönlendirilmesi amaçlanıyor.
Her üye ülke bu geçişi kendi hazırlayacağı ulusal planlarla uygulayacak.
Avrupa Birliği, 2040 yılına kadar fosil yakıtlı ısıtma sistemlerinden kademeli olarak çıkmayı hedefliyor. Bu kapsamda doğalgaz kombilerinin yerine ısı pompaları ve yenilenebilir enerji çözümlerinin yaygınlaştırılması planlanıyor.
Ancak "yarından itibaren kombiler kaldırılıyor" veya "bütün doğalgaz kombileri yasaklandı" şeklindeki paylaşımlar doğru değil. Mevcut sistemlerin bir gecede kaldırılması söz konusu olmadığı gibi, süreç her ülkenin hazırlayacağı ulusal enerji dönüşüm planları doğrultusunda aşamalı olarak yürütülecek.
