Milyonları İlgilendiren Vatandaşlık Maaşı Düzenlemesinde Kritik Gelişme
Uzun süredir kamuoyunun gündeminde yer alan ve vatandaşlık maaşı olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) ile ilgili yeni detaylar ortaya çıktı. İhtiyaç sahibi ailelere düzenli gelir desteği sağlamayı amaçlayan sistemde, tek tip ödeme modelinin yerine bölgesel yaşam maliyetlerini esas alan yeni bir uygulamaya geçilmesi planlanıyor.
Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yürütülen kapsamlı çalışmaların büyük ölçüde tamamlandığı öğrenilirken, düzenlemenin Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin yaz tatiline girmesinden önce gündeme alınması bekleniyor.
Yeni sistemin hayata geçirilmesi halinde sosyal yardım politikalarında önemli değişiklikler yaşanacak ve destek ödemeleri ilk kez yaşanılan bölgenin ekonomik şartlarına göre belirlenecek.
Vatandaşlık Maaşı Nedir?
Vatandaşlık maaşı olarak kamuoyunda bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi, belirli gelir seviyesinin altında yaşayan ailelere düzenli maddi destek verilmesini amaçlayan sosyal yardım modelidir.
Sistemin temel amacı, ekonomik olarak zor durumda bulunan vatandaşların asgari yaşam standartlarını koruyabilmelerini sağlamak ve gelir eşitsizliğini azaltmaktır.
Yeni düzenleme ile birlikte mevcut sosyal yardım programlarının daha etkin hale getirilmesi ve ihtiyaç sahiplerine daha adil bir destek mekanizması oluşturulması hedefleniyor.
Tek Tip Yardım Dönemi Sona Eriyor
Yapılması planlanan düzenlemenin en dikkat çeken yönlerinden biri, yıllardır uygulanan standart yardım modelinin değişecek olması.
Mevcut sistemde birçok sosyal yardım kaleminde benzer tutarlarda ödeme yapılırken, yeni modelde her şehir ve bölgenin ekonomik koşulları dikkate alınacak.
Böylece İstanbul, Ankara ve İzmir gibi yaşam maliyetlerinin yüksek olduğu büyükşehirlerde yaşayan vatandaşlarla daha düşük yaşam giderlerine sahip şehirlerde yaşayan vatandaşlara aynı miktarda ödeme yapılmayacak.
Destek tutarları, bölgesel ihtiyaçlara göre farklı seviyelerde belirlenebilecek.
İl ve İlçe Bazlı Sosyoekonomik Harita Oluşturuldu
Yeni vatandaşlık maaşı sisteminin altyapısını oluşturmak amacıyla Türkiye genelinde kapsamlı bir sosyoekonomik analiz gerçekleştirildi.
Edinilen bilgilere göre;
- İl bazında gelir düzeyleri incelendi.
- İlçelerin yaşam maliyetleri hesaplandı.
- Kira giderleri değerlendirildi.
- Temel tüketim harcamaları analiz edildi.
- Ulaşım ve sosyal yaşam maliyetleri karşılaştırıldı.
- Hane halkı gelir seviyeleri dikkate alındı.
Elde edilen veriler doğrultusunda Türkiye'nin sosyal yardım haritası oluşturuldu.
Hazırlanan bu çalışma sayesinde desteklerin gerçekten ihtiyaç duyulan bölgelere daha etkin şekilde yönlendirilmesi amaçlanıyor.
Yaşam Maliyeti Dikkate Alınacak
Yeni modelin temelinde "yaşam maliyetine göre destek" anlayışı bulunuyor.
Örneğin;
İstanbul'da yaşayan bir ailenin kira, ulaşım, gıda ve temel ihtiyaç giderleri ile küçük şehirlerde yaşayan bir ailenin giderleri arasında ciddi farklılıklar bulunuyor.
Bu nedenle yeni sistemde;
- Kira fiyatları,
- Ulaşım maliyetleri,
- Temel tüketim ürünleri,
- Bölgesel ekonomik göstergeler,
- Hane halkı gelir durumu,
gibi kriterler değerlendirilerek ödeme miktarları belirlenecek.
Böylece sosyal yardımların daha adil ve ihtiyaç odaklı dağıtılması hedefleniyor.
Kimler Vatandaşlık Maaşından Yararlanabilecek?
Yasa teklifinin detayları henüz netleşmemiş olsa da sistemin öncelikli olarak düşük gelirli ve sosyal yardıma ihtiyaç duyan aileleri kapsaması bekleniyor.
Kulislere yansıyan bilgilere göre aşağıdaki grupların öncelikli değerlendirilmesi öngörülüyor:
- Düzenli geliri bulunmayan aileler
- Sosyal yardım alan haneler
- Engelli birey bulunan aileler
- Yaşlı bireylerin bulunduğu haneler
- Çocuklu ve düşük gelirli aileler
- Asgari yaşam seviyesinin altında kalan vatandaşlar
Kesin başvuru şartları ve gelir kriterleri ise yasa teklifinin TBMM'ye sunulmasının ardından netleşecek.
Vatandaşlık Maaşı Ne Kadar Olacak?
Vatandaşlık maaşının miktarı şu an için resmi olarak açıklanmış değil.
Ancak sistem üzerinde yapılan çalışmalar doğrultusunda ödeme tutarlarının sabit olmayacağı belirtiliyor.
Destek miktarının;
- Yaşanılan şehir,
- İlçe bazlı ekonomik göstergeler,
- Hane halkı gelir düzeyi,
- Aile birey sayısı,
- Yaşam maliyeti verileri,
esas alınarak hesaplanacağı ifade ediliyor.
Bu nedenle Türkiye genelinde tek bir vatandaşlık maaşı rakamı yerine farklı ödeme tutarlarının ortaya çıkması bekleniyor.
TBMM Gündemine Geliyor
Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından hazırlanan etki analizlerinin tamamlandığı belirtilirken, düzenlemenin önümüzdeki günlerde TBMM gündemine taşınması bekleniyor.
AK Parti'nin sosyal yardım reformu kapsamında değerlendirdiği sistemin, Meclis'in yaz tatiline girmesinden önce görüşülmesi planlanıyor.
Teklifin yasalaşması halinde Türkiye'de sosyal yardım sisteminde önemli bir dönüşüm yaşanacak ve vatandaşlık maaşı uygulaması yeni bir dönemin kapısını aralayacak.
Sosyal Yardımlarda Yeni Dönem Başlıyor
Uzmanlara göre vatandaşlık maaşı sistemi, yalnızca bir yardım programı olmanın ötesinde sosyal devlet anlayışının güçlendirilmesi açısından da önemli bir adım olacak.
Özellikle gelir dağılımındaki dengesizliklerin azaltılması, yoksullukla mücadele edilmesi ve ihtiyaç sahibi ailelerin desteklenmesi açısından yeni modelin önemli katkılar sağlaması bekleniyor.
Önümüzdeki günlerde yasa teklifine ilişkin ayrıntıların netleşmesiyle birlikte vatandaşlık maaşı başvuru şartları, ödeme tutarları ve uygulama takvimi de kamuoyuyla paylaşılacak.
