Ev hanımlarının sosyal güvenceye kavuşmasını sağlayacak ev hanımlarına emeklilik düzenlemesi yeniden gündemin önemli başlıklarından biri oldu. Çalışmayan ve herhangi bir sosyal güvenlik kapsamında aktif sigortalılığı bulunmayan kadınların emeklilik sistemine dahil edilmesine yönelik modelde, prim ödemelerinin bir bölümünün devlet tarafından karşılanması üzerinde duruluyor.
Gündemdeki modele göre ev hanımları isteğe bağlı sigorta sistemi üzerinden prim ödeyerek emeklilik hakkı elde edebilecek. Planlamanın en dikkat çeken tarafını ise sigorta primlerinin üçte birinin devlet tarafından karşılanması oluşturuyor. Böylece şartları sağlayan kadınların ödeyeceği prim yükünün azaltılması ve sosyal güvenlik sistemine katılımın teşvik edilmesi amaçlanıyor.
Bununla birlikte düzenleme henüz yürürlüğe girmiş değil. Dolayısıyla bugün itibarıyla “ev hanımlarına emeklilik başvuruları başladı” şeklinde bir durum bulunmuyor. Başvuru şartları, prim miktarı, çocuk sayısına göre uygulanabilecek avantajlar ve yürürlük tarihi yasal düzenlemenin kesinleşmesiyle netlik kazanacak.
Ev Hanımlarına Emeklilik Düzenlemesi Nasıl Olacak?
Ev hanımlarına emeklilik modeli uzun süredir kamuoyunda tartışılıyor. Düzenlemenin temel amacı, herhangi bir işyerinde sigortalı çalışmayan kadınların sosyal güvenlik sistemine katılmasını kolaylaştırmak.
Gündemdeki modele göre ev hanımları kendi primlerini ödeyerek sigortalılık hakkı kazanabilecek. Devlet ise ödenecek sigorta priminin belirli bir bölümünü üstlenecek.
Öne çıkan formülde primlerin üçte birinin devlet tarafından karşılanması, kalan üçte ikilik bölümün ise sigortalı tarafından ödenmesi planlanıyor.
Örneğin destek kapsamındaki aylık prim tutarı 3 eşit parçaya ayrıldığında bunun 1 bölümünün devlet, 2 bölümünün ise sigortalı tarafından karşılanması söz konusu olacak.
Ancak aylık ödenecek kesin prim miktarı henüz açıklanmış değil. Bu nedenle mevcut asgari ücret veya isteğe bağlı sigorta primi üzerinden kesin ödeme rakamı vermek için düzenlemenin yürürlüğe girmesini beklemek gerekiyor.
Ev Hanımlarının Primlerinin 1/3'ünü Devlet Ödeyecek mi?
Ev hanımlarına emeklilik düzenlemesinde en fazla merak edilen konu devlet prim desteği.
Gündemdeki model, ev hanımlarının sosyal güvenlik primlerine üçte bir oranında devlet katkısı verilmesini öngörüyor. Kalan primin ev hanımı tarafından karşılanması planlanıyor.
Bu sistem hayata geçirilirse prim desteği uzun yıllar boyunca ödeme yapan kadınlar açısından önemli bir mali avantaj sağlayabilir.
Ancak destekten yararlanmanın koşulları, desteğin ne kadar süreyle uygulanacağı ve hangi sigorta statüsünün esas alınacağı nihai yasal düzenlemeyle kesinleşecek.
Bu nedenle “devlet tüm emeklilik primini karşılayacak” şeklindeki ifadelerle üçte bir prim desteği modeli birbirine karıştırılmamalı.
Ev Hanımları Bağ-Kur Kapsamında mı Emekli Olacak?
Gündemdeki sistemde ev hanımlarının isteğe bağlı sigortalılık üzerinden sosyal güvenlik sistemine dahil edilmesi üzerinde duruluyor.
Mevcut sosyal güvenlik uygulamasında isteğe bağlı sigorta primleri genel olarak 4/B yani Bağ-Kur kapsamında değerlendiriliyor. Yeni düzenlemenin hangi koşullarla uygulanacağı ise çıkarılacak yasanın ayrıntılarıyla netleşecek.
Bu ayrıntı son derece önemli. Çünkü kişinin hangi sigortalılık statüsünden emekli olacağı; prim gün sayısını, emeklilik şartlarını ve aylık hesaplamasını etkileyebilir.
Bu nedenle yeni düzenleme yürürlüğe girmeden “her ev hanımı şu yaşta ve şu kadar primle emekli olacak” şeklinde kesin bir tablo oluşturmak doğru değil.
Ev Hanımlarına Erken Emeklilik Hakkı Gelecek mi?
Düzenlemenin dikkat çeken bir diğer ayağını çocuk sahibi kadınlara yönelik emeklilik avantajları oluşturuyor.
Gündemdeki çalışmalarda çocuk sayısına göre prim veya yaş şartında avantaj sağlayabilecek bir model üzerinde durulduğu belirtiliyor. Böylece annelerin çocuk yetiştirme nedeniyle çalışma hayatından uzak kaldıkları dönemlerin emeklilik sisteminde daha avantajlı değerlendirilmesi hedefleniyor.
Kaynak haberde 2 çocuğu bulunan kadınların 2 yıl, 3 çocuğu bulunan kadınların ise 3 yıl daha erken emekli olabileceği ifade ediliyor.
Ancak bu noktada önemli bir uyarı gerekiyor: Bu rakamlar henüz yürürlüğe girmiş kesin emeklilik şartları değil. Düzenlemenin yasalaşması halinde çocuk sayısının yaş şartına mı, prim gününe mi yoksa farklı bir hesaplama yöntemine mi etki edeceği nihai metinle netleşecek.
Doğum Borçlanması ile Yeni Düzenleme Aynı Şey mi?
Hayır. Mevcut sistemde bulunan doğum borçlanması ile gündemdeki ev hanımlarına yönelik yeni emeklilik modeli birbirinden ayrılmalı.
Doğum borçlanması halihazırda belirli koşulları karşılayan sigortalı kadınların doğum nedeniyle çalışamadıkları sürelerin bir kısmını borçlanmasına imkân sağlıyor.
Yeni ev hanımlarına emeklilik düzenlemesinde ise sosyal güvenlik sistemi dışında kalan kadınlara prim desteği verilmesi ve özellikle annelere ilave emeklilik avantajı sağlanması üzerinde çalışılıyor.
Yeni kanunun mevcut doğum borçlanmasıyla nasıl ilişkilendirileceği yasal düzenlemeden sonra kesinleşecek.
Kimler Ev Hanımlarına Emeklilik Desteğinden Yararlanabilecek?
Kaynak haberde yer alan bilgilere göre sistemin öncelikli hedef kitlesini ev hanımı olan ve başka bir işte çalışmayan kadınlar oluşturuyor.
Düzenlemenin hayata geçirilmesi halinde başvuru yapacak kişilerin aktif sigortalılık durumu ve diğer sosyal güvenlik bilgileri değerlendirilebilir.
Kaynak metinde evli olma şartının da uygulanacağı ifade ediliyor. Ancak henüz yürürlüğe girmiş nihai mevzuat bulunmadığından kesin başvuru şartlarının kanun çıktıktan sonra değerlendirilmesi gerekiyor.
Özellikle boşanmış, dul veya bekâr olup ev içinde karşılıksız bakım emeği sağlayan kadınların kapsamda olup olmayacağı nihai düzenlemenin önemli başlıklarından biri olacak.
Çalışmayan Kadınlar Nasıl Emekli Olabilecek?
Model yasalaşırsa ev hanımlarının emekliliğe uzanan süreci genel hatlarıyla şöyle işleyecek:
- Düzenlemede belirtilen şartları taşıyan kadın sisteme başvuracak.
- Sigortalılık kaydı oluşturulacak.
- Belirlenecek aylık sigorta primi düzenli olarak ödenecek.
- Prim tutarının destek kapsamındaki üçte birlik bölümü devlet tarafından karşılanacak.
- Kalan bölüm sigortalı tarafından ödenecek.
- Gerekli prim ve diğer emeklilik koşulları tamamlandığında emeklilik başvurusu yapılabilecek.
- Şartları sağlayan kişiye SGK mevzuatı kapsamında emekli aylığı bağlanabilecek.
Ancak bu aşamaların ayrıntıları kanun ve ikincil mevzuat yayımlandığında kesinlik kazanacak.
Geçmiş Yıllar Borçlanılabilecek mi?
Ev hanımlarının en fazla merak ettiği konulardan biri de geçmişte sigortasız geçirilen yılların satın alınıp alınamayacağı.
Kaynak haberde aktarılan 40 maddelik teklif kapsamında geçmişte evde ve sigortasız geçirilen yıllar için borçlanma hakkı öngören bir madde bulunduğu belirtiliyor.
Böyle bir düzenleme yasalaşırsa yıllarca ev hanımı olarak çalışan ancak sigorta primi bulunmayan kadınlar açısından emeklilik hesabında önemli bir değişiklik ortaya çıkabilir.
Ancak geçmiş sürelerin tamamının mı yoksa belirli bir bölümünün mü borçlandırılacağı, borçlanma bedelinin nasıl hesaplanacağı ve kimlerin bu haktan faydalanacağı konusunda kesin uygulama için kanun metninin yasalaşması gerekiyor.
Evde Hasta ve Yaşlı Bakanlara Sigorta Desteği Gelecek mi?
Kaynak haberdeki teklif maddelerinde yalnızca klasik anlamdaki ev hanımlarına değil, evde hasta veya yaşlı yakınına bakım veren kişilere yönelik düzenlemeler de bulunuyor.
Aktarılan teklif içeriğinde bakım hizmeti verenlere psikolojik destek, bakım eğitimi ve hukuki danışmanlık sağlanması; geçici bakım hizmetlerinin geliştirilmesi ve bakım yükünün sosyal destek hesaplamalarında dikkate alınması gibi maddeler yer alıyor.
Ayrıca evde bakım yardımı alan ailelerde bakım veren kişinin sigorta primlerinin desteklenmesine yönelik hükümler bulunduğu aktarılıyor.
Bu maddelerin nihai kanun metninde aynı şekilde yer alıp almayacağı yasama sürecinde belli olacak.
Ev Hizmetlerinde Çalışan Kadınlar İçin Neler Değişebilir?
Gündemdeki teklifin bir başka önemli bölümü ev hizmetlerinde ücret karşılığında çalışan kişileri ilgilendiriyor.
Kaynakta aktarılan maddeler arasında evlerde temizlik ve bakım hizmeti veren çalışanların iş güvencesinin genişletilmesi, uzun süreli çalışmalarda yazılı sözleşme yapılması ve iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin koruyucu tedbirlerin artırılması gibi düzenlemeler bulunuyor.
Ayrıca ev işlerinde çalışanların izin ve kıdem gibi çalışma hayatına ilişkin haklarının güçlendirilmesine yönelik maddelerden söz ediliyor.
Ancak bunlar da mevcut yürürlükteki kesin haklar şeklinde değil, teklif kapsamında gündeme getirilen düzenlemeler olarak değerlendirilmelidir.
Ev Hanımlarına Emeklilik İçin Yaş Şartı Kaç Olacak?
Şu aşamada bütün ev hanımları için geçerli olacak kesin bir yeni emeklilik yaşı açıklanmış değil.
Emeklilik yaşının belirlenmesinde kişinin sigorta başlangıcı, tabi olduğu sosyal güvenlik statüsü, prim gün sayısı ve yeni düzenlemenin getireceği özel hükümler belirleyici olacak.
Bu nedenle sosyal medyada paylaşılan “ev hanımları 50 yaşında emekli olacak” veya benzeri kesin yaş tablolarına temkinli yaklaşmak gerekiyor.
Nihai emeklilik şartları ancak düzenleme yasalaştıktan sonra kesin olarak hesaplanabilecek.
Ev Hanımlarına Emeklilik Düzenlemesi Ne Zaman Çıkacak?
Kaynak habere göre düzenlemenin 2027 yılında hayata geçirilmesi bekleniyor.
TBMM'nin yeni yasama döneminde ilgili düzenlemelerin gündeme gelmesi ve gerekli yasal sürecin tamamlanmasının ardından uygulama takviminin açıklanması öngörülüyor.
Ancak burada “bekleniyor” ifadesi önemli. Henüz yürürlüğe girmiş ve başvuru tarihini kesinleştirmiş bir düzenleme bulunmadığından 2027 tarihi de yasama sürecinin takvimine göre şekillenecek.
Ev Hanımlarına Emeklilik Başvurusu Başladı mı?
Hayır. Kaynak haberde de başvuruların henüz başlamadığı belirtiliyor.
Bu nedenle bugün itibarıyla “ev hanımlarına emeklilik başvuru formu” adı altında herhangi bir özel başvuru ekranının açıldığı şeklinde hareket edilmemeli.
Düzenlemenin yasalaşmasının ardından başvurunun SGK veya e-Devlet üzerinden nasıl gerçekleştirileceğine ilişkin resmi açıklamaların yapılması bekleniyor.
Başvuru başlamadan önce herhangi bir kişi veya kuruma prim desteğinden yararlanmak amacıyla ödeme yapılmaması önem taşıyor.
Ev Hanımlarına Emeklilikte En Çok Merak Edilen Konular
Düzenlemenin yasalaşması durumunda milyonlarca kadını ilgilendirebilecek en önemli ayrıntılar aylık prim miktarı, devlet desteğinin süresi, emeklilik için gerekli prim gün sayısı, yaş şartı, çocuk sayısına göre avantaj, geçmiş yılların borçlanılması ve mevcut sigorta başlangıcı bulunan kadınların durumunun nasıl hesaplanacağı olacak.
Bu ayrıntılar netleşmeden kişiye özel emeklilik tarihi hesaplamak mümkün değil.
Örneğin daha önce SSK'lı çalışmış ve sonrasında ev hanımı olmuş bir kadınla hiç sigorta başlangıcı bulunmayan bir kadının emeklilik hesabının aynı olacağı varsayılmamalı.
Ev Hanımlarına Emeklilik Düzenlemesinde Son Durum
Ev hanımlarının sosyal güvenlik sistemine dahil edilmesine yönelik çalışma, emeklilik gündeminin en dikkat çeken başlıklarından biri olmaya devam ediyor. Gündemdeki modele göre primlerin üçte birinin devlet tarafından karşılanması, kadınların kalan primleri ödeyerek emeklilik hakkına ulaşması hedefleniyor.
Çocuk sahibi kadınlara yönelik ilave emeklilik avantajlarının da sistemin bir parçası olması bekleniyor.
Ancak düzenleme henüz yasalaşmadığı için prim tutarı, kesin yaş ve prim şartları ile başvuru tarihi açıklanmış değil.
Bu nedenle mevcut aşamada en doğru ifade, “ev hanımlarına emeklilik başladı” yerine “ev hanımlarına emeklilik için yeni düzenleme hazırlanıyor/gündemde” olacaktır.
